لەگەڵ گەیشتنی هاوین لە هەر ساڵێکدا، گەرمای توندتر، وشکبوونی سەرچاوەکانی ئاو و زیادبوونی تۆز و خۆڵ زەقتر دەبنەوە. ئەو گۆڕانانە کە تا چەند ساڵ پێشتر وەک دیاردەیەکی دوور سەیر دەکران، ئێستا بوونەتە بەشێک لە ژیانی ڕۆژانەی هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان. پسپۆڕانی ژینگەش هۆشداری دەدەن ئەگەر ئەم ڕەوتە بەردەوام بێت، ناوچەکە لە ساڵانی داهاتوودا ڕووبەڕووی قەیرانێکی قووڵی ئاو، کشتوکاڵ و دارستان دەبێتەوە.
کەشوهەوا بە خێرایی دەگۆڕێت
لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا، هەرێمی کوردستان چەندین شەپۆلی گەرمای توندی بەخۆوە بینیوە و لە زۆر شوێن پلەی گەرما لە هاوین بەردەوام لە نزیکی 50 پلەی سەدی تێپەڕیوە. لە هەمان کاتدا، وەرزەکانی زستان بارانیان کەمتر بووە و هەندێک ساڵیش بەفری کوێستانەکان زووتر تواونەتەوە.
بەپێی توێژینەوەکانی دامەزراوە نێودەوڵەتییەکانی ژینگە، ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەوانەش عێراق بە هەرێمی کوردستانەوە، لە ناو ئەو ناوچانەدایە کە بە خێراترین شێوە کاریگەریی گۆڕانی کەشوهەوایان بەسەردا دێت. زانایان ئاماژە بەوە دەکەن کە زیادبوونی پلەی گەرما، کەمبوونەوەی باران و درێژبوونەوەی وەرزی وشکەساڵی، لە سەرەکیترین هۆکارەکانی ئەو گۆڕانانەن.
قەیرانی ئاو؛ مەترسییەکی نزیک
یەکێک لە دیارترین کاریگەرییەکان، کەمبوونەوەی ئاوە. لە چەند ساڵی ڕابردوودا ئاستی ئاو لە چەندین دەریاچە و بەنداوی هەرێمی کوردستان و عێراق دابەزیوە و ڕووبارە سەرەکییەکانیش بەهۆی کەمبوونەوەی باران و دروستکردنی بەنداوی نوێ لە وڵاتانی سەرچاوە، تووشی کێشەی کەمبوونی ئاو هاتوون.
لە هەندێک ناوچەی کشتوکاڵی، جوتیاران ناچار بوون بەشێک لە زەوییەکانیان بەبێ چاندن جێبهێڵن، چونکە نە ئاو بۆ ئاودان هەبووە و نە دەتوانن خەرجی هێنانی ئاو دابین بکەن.
کشتوکاڵ یەکەم قوربانیی گۆڕانکارییەکانە
گۆڕانی کەشوهەوا بە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر بەرهەمی جووتیاران داناوە.
کەمبوونی باران، گەرمای زۆر و کەمبوونی ئاو وای کردووە بەرهەمی گەنم، جۆ و هەندێک بەرهەمی هاوینی لە هەندێک ناوچە دابەزێت. هەروەها پەرەپێدانی نەخۆشی و مێرووی زیانبەخشیش لە گەرمای بەرزدا ئاسانتر بووە.
ئەگەر ئەم دۆخە بەردەوام بێت، شارەوانییەکانیش کاریگەرییەکانی دەبینن، چونکە کەمبوونەوەی بەرهەمی ناوخۆیی دەتوانێت ببێتە هۆی زیادبوونی نرخی خواردەمەنی.
تۆز و هەوای پیس
لە چەند ساڵی دواییدا، ژمارەی ڕۆژانی تۆز و خۆڵ لە عێراق و هەرێمی کوردستان بەرزبووەتەوە.
وشکبوونی خاک، لەناوچوونی ڕووەک و کەمبوونی ئاو هۆکارە سەرەکییەکانی ئەو دیاردەیەن. ئەو دۆخە تەنها ئازاری ڕۆژانەی خەڵک زیاد ناکات، بەڵکو بۆ نەخۆشییەکانی سییەکان و دڵیش مەترسی دروست دەکات.
چارەسەرەکان چین؟
پسپۆڕان پێیان وایە چارەسەری ئەو قەیرانە تەنها بە هەنگاوێک ناکرێت. لە گرنگترین پێویستییەکان بریتین لە:
- بەڕێوەبردنی زانستیی سەرچاوەکانی ئاو و کەمکردنەوەی بەفیڕۆدانی.
- پەرەپێدانی سیستەمی نوێی ئاودانی کشتوکاڵ.
- پاراستن و دووبارە چاندنەوەی دارستانەکانی زاگرۆس.
- زیادکردنی بەکارهێنانی وزەی خۆر و وزەی پاک.
- دروستکردنی پلانی درێژخایەن بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی گۆڕانی کەشوهەوا.
قەیرانێکی چاوەڕواننەکراو
گۆڕانی کەشوهەوا ئیتر بابەتێکی داهاتوو نییە؛ بەڵکو ڕاستییەکی ئێستای کوردستانە. هەر گەرمایەکی توند، هەر ڕۆژێکی تۆزاوی و هەر کەمبوونەوەیەکی ئاو، نیشانەی ئەو گۆڕانەیە کە بە خێرایی بەسەر ناوچەکەدا دێت.
ئەگەر هەنگاوەکانی پاراستنی ژینگە و بەڕێوەبردنی سەرچاوە سروشتییەکان بە خێرایی لەبەرنەگیرێن، کاریگەرییەکان تەنها لەسەر ژینگە نامێننەوە، بەڵکو دەگەنە ئابووری، تەندروستی، ئاسایشی خواردن و ژیانی ڕۆژانەی ملیۆنان هاووڵاتی کوردستان و عێراق.