لە کاتێکدا جیهان بەدەست بەرزبوونەوەی پێوانەیی پلەکانی گەرما و تێکچوونی هاوسەنگیی سروشتەوە دەناڵێنێت، چەمکێکی نوێ و مەترسیدار بە ناوی “کۆچی کەشوهەوا” بووەتە سەردێڕی باسە گەرمەکانی ناوەندە نێودەوڵەتییەکان. ئەم دیاردەیە چیتر تەنها پێشبینییەکی زانستی نییە، بەڵکو گۆڕاوە بۆ واقیعێکی تاڵ کە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ هەڕەشە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەتی عێراق و هەرێمی کوردستان دەکات.
قەیرانە جیهانییەکە؛ ملیۆنان مرۆڤ ئاوارە دەبن
بەپێی نوێترین ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان، گۆڕانی کەشوهەوا بووەتە بزوێنەرێکی سەرەکی بۆ ئاوارەبوونی مرۆڤ. وشکەساڵی، بەبیابانبوون، کەمبوونەوەی زەوی شیاوی کشتوکاڵ و تێكچوونی ئاسایشی خۆراک، ملیۆنان هاووڵاتی لە وڵاتان (بەتایبەت لە ئەفریقا و باشووری ئاسیا) ناچار بە کۆچکردن دەکات. پێشبینی دەکرێت ئەگەر دۆخەکە بەم شێوەیە بەردەوام بێت، لە داهاتوویەکی نزیکدا جیهان شاهیدی کۆچی پێچەوانە و گەورەی مرۆیی بێت کە بارگرانییەکی زۆر لەسەر وڵاتانی خانەخوێ دروست دەکات.
عێراق لە دڵی گەردەلوولەکەدا؛ پێنجەمین وڵاتی زیانلێکەوتوو
عێراق بەپێی ڕێزبەندی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە ڕیزی پێنجەمین وڵاتی جیهاندایە کە زۆرترین کاریگەریی نەرێنیی گۆڕانی کەشوهەوای بەسەرەوەیە. دیاردەی “کۆچی کەشوهەوا” لێرەدا بە شێوازی کۆچی ناوخۆیی (له گوندەکانەوە بۆ شارە گەورەکان) دەستی پێکردووە:
وشکبوونی زۆنگاوەکان و باشوور: وشکبوونی سەرچاوە ئاوییەکان و دابەزینی ئاستی ئاوی دیجلە و فوڕات، هۆکار بووە بۆ لەناوچوونی سامانی ماسی، ئاژەڵداری و کشتوکاڵ. ئەمەش هەزاران خێزانی لە باشووری عێراقەوە ناچار کردووە بەرەو سەنتەری شارەکان کۆچ بکەن.
بەبیابانبوون و تێکچوونی خاک: ساڵانە ڕێژەیەکی زۆر لە زەوییە کشتوکاڵییەکان بەهۆی کەمئاوی و بەرزبوونەوەی ڕێژەی سوێریی خاکەوە لەدەست دەچن، ئەمەش گوندنشینانی بێکار کردووە و بەرەو شارەکانیان کێش کردوون.
هەرێمی کوردستان؛ لە نێوان لێکەوتە ناوخۆییەکان و بارگرانیی کۆچبەراندا
هەرێمی کوردستان، سەرەڕای ئەوەی لە ڕووی جوگرافی و ڕێژەی بارانبارینەوە لە دۆخێکی باشتردایە بە بەراورد بە ناوچەکانی ناوەڕاست و باشووری عێراق، بەڵام لە لێکەوتەکانی ئەم قەیرانە بەدوور نییە:
کۆچی ناوخۆیی گوندەکان: بەهۆی کەمبوونەوەی ئاوی ژێرزەوی لە هەندێک ناوچە و گۆڕانی وەرزەکانی بارانبارین، کەرتی کشتوکاڵ لە گوندەکانی کوردستان ڕووبەڕووی بەربەست بووەتەوە، ئەمەش وایکردووە گەنجانی گوندەکان بەرەو شارە گەورەکانی وەک (هەولێر، سلێمانی، و دهۆک) کۆچ بکەن بۆ دۆزینەوەی هەلی کار.
گوشاری دانیشتووان لەسەر شارەکان: کۆچی هاووڵاتیانی پارێزگاکانی تری عێراق بەهۆی وشکەساڵییەوە بەرەو هەرێمی کوردستان، بارگرانی و گوشارێکی زۆر لەسەر ژێرخانی ئابووری، سەرچاوەکانی ئاوی خواردنەوە، کەرتی نیشتەجێبوون و هەلی کار لە شارەکانی هەرێمی کوردستان دروست دەکات.
ڕێگەچارەکان چین؟
بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم قەیرانە، پسپۆڕانی ژینگە جەخت لەسەر چەند هەنگاوێکی خێرا دەکەنەوە کە پێویستە حکوومەتی فیدراڵ و حکوومەتی هەرێمی کوردستان پێکەوە کاری لەسەر بکەن:
پەرەپێدانی سیستەمی ئاودێریی مۆدێرن: گۆڕینی شێوازی ئاودێری نەریتی بۆ دڵۆپاندن و ڕشاندن بەمەبەستی بنبڕکردنی بەفیڕۆچوونی ئاو.
پشتگیریی گوندنشینان: دابینکردنی پێداویستی و قەرزی کشتوکاڵی بۆ جووتیاران بۆ ئەوەی لەسەر زێدی خۆیان بمێننەوە و پەرە بە بەرهەمەکانیان بدەن.
داڕشتنی پلانی ستراتیژیی نیشتمانی: ئامادەکردنی شارەکان بۆ وەڵامدانەوەی ئەو گۆڕانکارییە دیمۆگرافیانەی کە بەهۆی ژینگەوە دروست دەبن، لە ڕێگەی بەهێزکردنی کەرتی وزەی نوێبووەوە و پاراستنی سەرچاوە ئاوییەکان.
کۆچی کەشوهەوا چیتر بابەتێکی کاتی نییە، بەڵکو ئاڵنگارییەکی ڕاستەقینەیە بۆ سەر سەقامگیریی ئابووری و کۆمەڵایەتی، کە پێویستی بە هاوکاریی جددیی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی هەیە پێش ئەوەی کۆنترۆڵ لەدەست دەرچێت.