- ئێستا بەتەواوى بۆ کۆمەڵگەى کوردستانى لە هەرێم دەرکەوتووە کە ئەمەریکا و هاوپەیمانەکانى و ئێران و لایەنگرانى بێڕێزییەکى زۆر بەم کۆمەڵگەیە دەکەن، خوێن و سامان و ژینگەى کوردستان بەسووک و هەرزان تەماشاى دەکرێت و ئیچ ڕێزێکى مرۆیی و یاسایی لەم کۆمەڵگەیە ناگیرێت. لە نێوان بەرداشى ململانێیەکی ئیقلیمى و نێودەوڵەتیدا کە هیچ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە بەرژەوەندییە باڵاکانی مرۆڤی کوردەوە نییە، خەریکە جۆرێک لە “لایەنگریی سەپێنراو” دەبێتە ناسنامەی سیاسی و کۆمەڵایەتیمان. کاتێک باس لە جەنگی نێوان جەمسەری ئەمەریکا-ئیسرائیل لە لایەک و ئێران و هاوپەیمانەکانی لە لایەکی ترەوە دەکرێت، گوتاری فەرمی و جەماوەری لە کوردستان هەمیشە جەخت لەسەر بێلایەنی دەکاتەوە. ئەم بێلایەنییە تەنیا هەڵبژاردنێکی دیپلۆماسی نییە، بەڵکو پەیوەندی بە غەریزەی مانەوەوە هەیە؛ چونکە ئەم کۆمەڵگەیە چیتر تاقەتی جەنگ و ماڵوێرانیی نوێی نییە. بەڵام ئەوەی واقیع پێمان دەڵێت، زۆر جیاوازترە لەوەی لە دروشمە سیاسییەکاندا دەبیسترێت. درۆنەکان، سارووخە بالیستییەکان و هێرشە ئاسمانییەکان، بەبێ گوێدانە ئەو بێلایەنییە، بەردەوام دێنە ناو جەرگەی ماڵەکانمان و گیانی هاوڵاتیانی بێتاوان دەکەنە ئامانج. لێرەوە ڕاستییەکی تاڵ دەردەکەوێت: تۆ دەتوانیت لە سیاسەتدا بێلایەن بیت، بەڵام ناتوانیت لە قوربانیدا بێلایەن بیت. ئێمە لەم جەنگەدا لایەندارین، بەڵام لایەندارییەک لە جۆری قوربانی.
- بیرۆکەى “لایەنداری وەک قوربانی” تێپەڕاندنی ئەو چەمکە کلاسیکییەیە کە لایەنداری تەنیا لە سەنگەرگرتن و چەک هەڵگرتندا دەبینێتەوە. کاتێک ژینگەیەک دەبێتە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی حساباتی هێزە دەرەکییەکان، ئیتر بێلایەنی مانا سیاسییەکەی خۆی لەدەست دەدات. ئەوەی لە ناوچە جیاجیاکانی هەریمى کوردستان ڕوو دەدات، سەلمێنەری ئەوەیە کە جەستەی مرۆڤی کورد و ماڵ و سامانی، کراونەتە بەشێک لە پەیامە خوێناوییەکانی نێوان تاران و واشنتۆن. ئاشکراکەرى ئەو ڕاستییەشە کە ئەم لایەنانە لە ڕووى ئەخلاقییەوە هیچ جیاوازییەکیان نییە. ئەمانەى شەڕەکە دەکەن، هیچ ڕێزێک بۆ سەروەریی خاک و پیرۆزیی ژیانی مەدەنی دانانێن. ئەوان کۆمەڵگەی کوردی وەک “ناوچەیەکی خۆڵەمێشی” دەبینن کە دەکرێت تێیدا پەیامە توندەکانی خۆیان بۆ یەکتری بنێرن. ئەمە نەک هەر تاوانێکی جەنگە، بەڵکو سووکایەتییەکی گەورەیە بە کەرامەتی مرۆڤایەتی کە تێیدا خەڵکی سڤیل دەبنە سووتەمەنیی کێبڕکێیەک، کە نە ئامانجەکەی دەزانن و نە سوودمەندیش دەبن لێی.
- پێویستە بە دەنگێکی بەرز و ڕەخنەییانە، هەموو ئەو لایەنانەی دەستیان لەم ئاگرەدا هەیە شەرمەزار بکرێن. ئایا چ لۆژیکێک ڕێگە دەدات ماڵ و گیانى خەڵک یان خێزانێکی ئاسایی بکرێتە ئامانج بە بیانووی بوونی بنکەی هەواڵگری یان هەر پاساوێکی تری سیاسی؟ ئەم شێوازە لە شەڕکردن، کە تێیدا سنوورەکانی نێوان جەبهەی جەنگ و ژیانی مەدەنی دەسڕێتەوە، نیشانەی ئیفلاسی ئەخلاقیی ئەو هێزانەیە کە خۆیان وەک پارێزەری ئاسایش و بەرژەوەندییەکان دەناسێنن. لایەنە شەڕکەرەکان، چ ئەوانەی لە دوورەوە بە درۆن هێرش دەکەن و چ ئەوانەی خاکی ئێمە بۆ ململانێ بەکار دەهێنن، بەرپرسیاری یەکەمی ئەو خوێنەن کە دەڕژێت. ناتوانرێت چیتر بە لێدوانی سەرکۆنەکردن و دەربڕینی نیگەرانی، وەڵامی ئەو دایک و باوکانە بدرێتەوە کە منداڵەکانیان لە ژێر داروپەرووی سارووخەکاندا دەرهێنراون. ئەمەش لە کاتێکدا تاوانەکان بە دیار چاوى هەردوو قونیووڵخانەى ئێران و ئەمەریکاوە ڕوودەدەن.
- لەناو ئەم واقیعە سەپاوەدا، چەمکی قەرەبووکردنەوە دەبێت ببێتە چەق و بنەمای هەر داواکارییەکی یاسایی و سیاسی. لێرەدا تەنیا مەبەستم قەرەبووى لایەنە ماددییەکەی نییە، هەرچەندە ئەوەش مافێکی سەرەتاییە. مەبەست لە قەرەبووکردنەوە، دانپیانانی ئەو هێزانەیە بەو تاوانەی بەرامبەر بە خەڵکی سڤیل ئەنجامی دەدەن. پێویستە ئەو لایەنانەی کە بە مووشەک و درۆن زیان بە ژیان و سامانی خەڵک دەگەیەنن، ناچار بکرێن بە شێوەیەکی فەرمی داوای لێبووردن بکەن و تێچووی هەموو ئەو ماڵوێرانییە بگرنە ئەستۆ. ژیانی قوربانییەکان و کەسوکارەکانیان نابێت ببێتە ژمارەیەکی بێدەنگ لە ناو هەواڵەکاندا. بریندارەکان پێویستیان بە چارەسەری بەپەلە و درێژخایەن هەیە، نەک تەنیا لە ڕووی جەستەییەوە، بەڵکو لە ڕووی دەروونیشەوە کە دووچاری شۆکی گەورە بوونەتەوە. کێ بەرپرسە لە ئایندەی ئەو خێزانانەی کە بژێوی ژیانیان یان ئەندامانی خێزانەکەیان لەدەست داوە؟ بێدەنگی لە ئاست ئەم پرسە، هاوکارییەکی ناڕاستەوخۆیە بۆ بکوژەکان.
- یەکێک لە کێشە هەرە گەورەکانی ئێمە ئەوەیە کە زۆرجار کەس خۆی ناکاتە “ساحێبی” ڕاستەقینەی قوربانییەکان. لایەنە سیاسییەکان زۆرجار قوربانییەکان بۆ بەرژەوەندیی گوتاری حیزبی بەکار دەهێنن یان وەک کارتێکی فشار لە کۆبوونەوە نێودەوڵەتییەکاندا باسیان دەکەن، بەڵام کاتێک دێتە سەر مافە بنەڕەتییەکان و گەرەنتی ئەنجامنەدانەوەى هێرشەکان، دەبینین هەڵوێستەکان سست دەبن. “لایەنداری وەک قوربانی” واتە ئێمە وەک کۆمەڵگە دەبێت خاوەندارێتی لە برینەکانی خۆمان بکەین. نابێت ڕێگە بدەین هیچ لایەنێک، چ ناوخۆیی و چ دەرەکی، خوێنی هاوڵاتیانی ئێمە بکاتە بەشێک لە سات و سەودای سیاسی. پاراستنی ژیانی تاک، بەرپرسیارێتییەکی ئەخلاقی و یاساییە کە دەبێت حکومەت و ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان بە هەند و بە جیددی وەری بگرن. پێویستە ئەم کەیسە بخرێتە بەردەم هەردوو قوونسوڵخانەى ئێرانى و ئەمەریکى و لەمەشدا خۆمان نەکەینەوە بە بوودەڵەیەکى شەرمن و بێدەنگ.
- داکۆکیکردن لە مافەکانی ئەم لایەندارییە نەخوازراوە (قوربانیبوون)، پێویستی بە دامەزراندنی سندوقێکی نیشتمانیی قەرەبووکردنەوە و فشار خستنە سەر ناوەندە نێودەوڵەتییەکان هەیە بۆ ئەوەی لایەنە شەڕکەرەکان پابەندی یاسا مرۆییەکان بن. ناکرێت ناوچەکە بکرێتە تاقیگەی چەکی وڵاتان و خەڵکەکەشی وەک ئامانجی تاقیگەیی سەیر بکرێن. کاتێک ئێمە دەڵێین بەشێکین لەم جەنگە وەک قوربانی، مەبەستمان ئەوەیە کە چیتر ناتوانین بە بێدەنگی سەیری ئەو ماڵوێرانکردنە بکەین. بێلایەنیی سیاسی نابێت ببێتە هۆی بێدەنگیی ئەخلاقی. هەر سارووخێک کە دەتەقێنرێت، نەک هەر بینایەک دەڕوخێنێت، بەڵکو هەستی ئاسایش و ئارامی لە ناو تەواوی کۆمەڵگەدا دەکوژێت.
- لەم سۆنگەیەوە، پێویستە گوتارێکی نوێی ڕەخنەیی بێتە کایەوە کە تێیدا مرۆڤ سەنتەر بێت، نەک ئایدۆلۆژیا و بەرژەوەندیی دەوڵەتان. پێویستە ئەم گوتارە بێ پەردە بە هەموو لایەنە شەڕکەرەکان بڵێت: “جەنگی ئێوە لەسەر خاکی ئێمە و بە خوێنی ئێمە، تاوانە.” نابێت قوربانییەکان تەنیا وەک ئامار سەیر بکرێن. هەر یەکێکیان چیرۆکێکی ناتەواو، خەونێکی کوژراو و خێزانێکی تێکشکاوە. قەرەبووکردنەوەی دادپەروەرانە، تەنیا ڕێگەیەکە بۆ گەڕاندنەوەی کەمێک شکۆ بۆ ژیانی سەدان کەس کە لە گەمە سیاسییەکاندا دەکرێنە قوربانى. بۆچى دەبێت ئێمە باجى شەڕێکى ئایدیۆلۆژى و شیعەسەنتەرى و سەرمایەدارانە بدەین کە هیچ پەیوەندییەکى بە بیروڕا و بەرژەوەندیى ئێمەوە نییە!
٨. لایەنداریی وەک قوربانی، بانگەوازێکە بۆ ڕابوون و داواکردنی ماف. ئێمە ئەگەر نەمانتوانیبێت ڕێگری لە جەنگی ئەوانی تر بکەین، دەبێت بتوانین بەرگری لە مافی قوربانییەکانی خۆمان بکەین. پێویستە جیهان بزانێت کە بێلایەنیی کورد لەم ململانێیەدا نیشانەی لاوازی نییە، بەڵکو هەڵوێستێکی مرۆییە، بەڵام کاتێک ئەم بێلایەنییە دەکرێتە ئامانج، ئیتر قوربانییەکان دەبنە خاوەن مافێکی ڕەوا بۆ داواکردنی سزا و قەرەبوو و دادپەروەری. ژیان تەنیا مانەوە نییە لە ژێر سێبەری ترسدا، بەڵکو ژیانێکی بەکەرامەتە کە تێیدا هیچ کەس و هێزێک نەتوانێت بە بێ سزا و لێپرسینەوە، خوێنی مرۆڤی تر بڕێژێت. ئەم جەنگە نەفرەتییە ئەگەر هی ئێمەش نەبێت، برینەکانی هەر لەسەر جەستەی ئێمە دەمێننەوە، بۆیە ئەرکی هەمووانە کە خاوەندارێتی لەم برینانە بکەن و نەهێڵن قوربانییەکان بۆ جارێکی تریش لەناو لاپەڕەکانی مێژوودا فەرامۆش بکرێن.
هەولێر
٧/٤/٢٠٢٦