ئەو ڕووداوە توندوتیژ و نایاساییانەی لە ماوەی ڕابردوودا شاری سلێمانیان هەژاند، تەنها کۆمەڵێک پێشێلکاریی کاتی نەبوون، بەڵکوو زلـلەیەکی بەهێز بوون کە لە خەونی سەقامگیری و ئاوەدانیی هەرێمی کوردستانیان دا. ئەم کارانە، کە بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو ئاسایشی شارەکەیان کردە ئامانج، وێنەی سلێمانی وەک پایتەختی ڕۆشنبیری و ئازادی، لەکەدار کرد و پرسیارێکی چارەنووسسازیشیان وروژاند: ئاخۆ داهاتووی ئەم هەرێمە بەرەو کوێ هەنگاو دەنێت؟
ئەوەی ڕوویدا، گەڕانەوە بوو بۆ یادەوەرییەکی تاڵی سەردەمی حوکمی تاکڕەوانە؛ گرتنی خەڵک لەسەر بیروڕای جیاواز، بەکارهێنانی دامەزراوەی دادوەری بۆ مەرامی سیاسی و بڵاوکردنەوەی ترس لەنێو هاووڵاتییاندا و كوشتن بەبەهانەی یاخیبوون. ئەم هەنگاوانە نیشانەی قەیرانێکی قووڵی تێگەیشتنی مێژوویی و سیاسییە لەلایەن هێزە دەسەڵاتدارەکانی ئەو شارەوە، کە لەبری پاراستنی دەستکەوتەکان، خۆیان بوونەتە هەڕەشە بۆ سەریان. لەم سۆنگەیەوە، دەتوانین سێ سیناریۆی سەرەکی بۆ داهاتووی هەرێم وێنا بکەین:
ئەمە مەترسیدارترین سیناریۆیە و درێژکراوەی دۆخی ئێستایە ئەگەر هیچ گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی ڕوونەدات.
- قووڵبوونەوەی دوو-ئیدارەیی: ڕووداوەکانی سلێمانی دەبنە بیانوویەکی بەهێز بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان تا سنووری هەژموونی خۆی لە هەولێر و دهۆک قایمتر بکات و مامەڵە لەگەڵ سلێمانی وەک زۆنێکی یاخی و نائارام بکات. ئەمەش دەبێتە هۆی ئیفلیجبوونی تەواوەتیی حکوومەتی هەرێم و پەرلەمان. دامەزراوەکان لەبری ئەوەی نیشتمانی بن، دەبنە دامەزراوەی حزبی و ناوچەیی.
- داکشانی ئابووری و کۆچی دەستەبژێر: ناجێگیریی سیاسی و ئەمنی دەبێتە هۆی ساردبوونەوەی وەبەرهێنانی بیانی و ناوخۆیی. سلێمانی، کە زمانی حاڵی ناڕەزایەتییەکان بووە، تووشی گەمارۆیەکی ئابووریی نافەرمی دەبێت. ئەم دۆخە وا دەکات ڕۆشنبیران، چالاکوانان، ڕۆژنامەنووسان و گەنجانی بێهیوا بە لێشاو وڵات جێبهێڵن و هەرێم لە وزە و توانای مرۆیی بەتاڵ ببێتەوە.
- دەستێوەردانی دەرەکی: حکومەتی ناوەندی لە بەغدا و وڵاتانی دراوسێ (ئێران و تورکیا) ئەم دابەشبوون و لاوازییەی هەرێم وەک دەرفەتێکی زێڕین دەقۆزنەوە. بەغدا فشارەکانی بۆ سەر بودجە و مووچە و دۆسیەی نەوت زیاد دەکات و هەوڵی سەپاندنی هەژموونی خۆی بەسەر فڕۆکەخانە و دەروازە سنوورییەکاندا دەدات. هەرێم وردە وردە سەروەرییەکەی لەدەست دەدات و دەبێتەوە بە پارێزگایەکی پەراوێزخراوی عێراق.
- لەدەستدانی وێنەی نێودەوڵەتی: وێنەی “عێراقەکەی تر” کە ساڵانێک هەرێمی کوردستان شانازیی پێوە دەکرد، بەتەواوی دەشێوێت. کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی لە هەرێم بێهیوا دەبێت و چیتر وەک ئەکتەرێکی جێگیر و دیموکرات سەیری ناکات.
ئەم سیناریۆیە لەسەر بنەمای ئەوە دامەزراوە کە ئەم شۆکەی ڕوویدا، دەبێتە هۆکارێک بۆ بەخۆداچوونەوەیەکی جددی.
- فشاری ناوخۆیی و سەرهەڵدانی دەنگی عەقڵ: ناڕەزایەتیی بەرفراوانی چینە جیاوازەکانی کۆمەڵگە (کۆمەڵگەی مەدەنی، ئەکادیمییەکان، بازاڕ و تەنانەت دەنگە ناڕازییەکانی ناو خودی یەکێتی) فشارێکی گەورە دروست دەکات بۆ ڕاگرتنی ئەم ڕەوتە مەترسیدارە. ئەگەر هەیە باڵێکی دیكەی ناو یەکێتی بێتە پیشەوە، کە دان بە هەڵەکاندا دەنێت و هەوڵی کردنەوەی دەرگای دیالۆگ دەدات.
- ئاشتەوایی نیشتمانیی نوێ: ئەم فشارە ناوخۆییە وا دەکات سەرکردایەتیی سیاسیی کورد (بەتایبەت یەکێتی و پارتی) بگاتە ئەو بڕوایەی کە چارەنووسیان پێکەوە بەستراوەتەوە. دانوستانێکی جددی دەست پێدەکات بۆ کاراکردنەوەی دامەزراوەکانی حکومەت، سەربەخۆکردنی دەسەڵاتی دادوەری و دانانی سنوورێک بۆ دەستێوەردانی حزب لە کاروباری ئاسایشدا.
- گەڕانەوەی متمانە: بە ئازادکردنی گیراوانی سیاسی، داوای لێبوردنکردن لە قوربانیان، و لێپرسینەوە لە ئەنجامدەرانی توندوتیژییەکان و قەرەبووكردنەوەی زیانلێكەوتووان، هەنگاوێکی کرداری دەنرێت بۆ گەڕاندنەوەی متمانەی هاووڵاتییان. ئەمە وادەکات ژینگەیەکی لەبارتر بۆ ئازادیی ڕادەربڕین و کاری سیاسی بڕەخسێت.
- بەهێزبوونەوەی پێگەی هەرێم: یەکڕیزیی ناوخۆیی، پێگەی هەرێم لە بەرانبەر بەغدا و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا بەهێز دەکاتەوە. هەرێم دەتوانێت بە یەک دەنگ و یەک ستراتیژییەتەوە مامەڵە لەگەڵ دۆسیە چارەنووسسازەکاندا بکات.
ئەم سیناریۆیە لە نێوان هەردوو سیناریۆی پێشوودایە و لەوانەیە لە هەموویان زیاتر لە واقیعەوە نزیک بێت.
- کپکردنەوەی کاتی و مانەوەی ترس: دوای فشاری ناوخۆیی و دەرەکی، دەسەڵاتداران لە سلێمانی پاشەکشەیەکی تاکتیکی دەکەن. توندوتیژییەکان کەم دەبنەوە و هەندێک لە گیراوان ئازاد دەکرێن، بەڵام ژینگەی ترس و خۆسانسۆرکردن وەک خۆی دەمێنێتەوە. “هێڵە سوورەکان” بۆ ئازادیی ڕادەربڕین زۆر تەسکتر دەبنەوە.
- بەردەوامیی ململانێی ژێر بە ژێر: ململانێی نێوان یەکێتی و پارتی بەردەوام دەبێت، بەڵام هیچ لایەک ئامادە نییە بەرپرسیارێتیی هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتیی قەوارەی هەرێم لە ئەستۆ بگرێت. بۆیە دۆخێکی “نە شەڕ و نە ئاشتی” لەنێوانیاندا دروست دەبێت کە دەبێتە هۆی پەکخستنی بەردەوامی حکومەت و خزمەتگوزارییەکان.
- ئابووریی لاواز و بێهیوایی گشتی: ئابووریی هەرێم لەم دۆخەدا گەشە ناکات و لە حاڵەتی مانەوەدا دەبێت. مووچە و بودجە وەک کارتی فشاری سیاسی بەکاردەهێنرێن. بێکاری و بێهیوایی لەنێو گەنجاندا درێژە دەکێشێت و کۆچکردن دەبێتە ئاواتی زۆرینە.
- داخورانی پلە بە پلەی سەروەری: هەرێم ڕۆژ دوای ڕۆژ لاوازتر دەبێت و بەغدا دەسەڵاتەکانی زیاتر دەبێت. ئەم پڕۆسەیە خاو دەبێت، بەڵام بەردەوام. هەرێم لەبری ئەوەی ببێتە فیدڕاڵییەکی بەهێز، دەبێتە ئیدارەیەکی خۆجێیی لاواز کە تەنها لە ڕوواڵەتدا هەندێک دەسەڵاتی هەیە.
داهاتوو هێشتا نەنووسراوەتەوە، بەڵام ڕووداوەکانی ئەم دواییەی سلێمانی زەنگێکی ئاگادارکەرەوەی گەورە بوون. هەرێمی کوردستان لەسەر سێڕێیانێکی مێژوویی وەستاوە: یان هەڵدێری دابەشبوون و پووکانەوە، یان بوژانەوە لە ڕێگەی چاکسازییەکی بوێرانەوە، یانژی مانەوە لە دۆخی چەقبەستن و داخورانی هێواشدا.
بەرپرسیارێتیی هەڵبژاردنی یەکێک لەم ڕێگایانە لە ئەستۆی سەرکردایەتیی سیاسیی کورد و کۆمەڵگەی کوردستاندایە. بێدەنگی و خۆکەڕکردن لە ئاست ئەم پێشێلکارییانە، ڕێگە بۆ سیناریۆی یەکەم خۆش دەکات. لە کاتێکدا فشارێکی مەدەنی و سیاسیی ڕاستەقینە، دەکرێت دەرگا بۆ سیناریۆی دووەم بکاتەوە. ئەگەرنا، چارەنووسی هەرێم لە سیناریۆی سێیەمدا قەتیس دەمێنێت؛ واتە مردنێکی هێواشی ئەو خەونەی کە خوێنێکی زۆری لەپێناودا ڕژاوە.
